Bài viết

Có những giá trị không được tạc bằng vàng son, mà được bồi đắp từ tầng tầng lớp lớp thời gian. Hơn ba thế kỷ qua mưa nắng, qua binh lửa rồi hồi sinh, Văn miếu Trấn Biên vẫn là nơi lưu giữ mạch nguồn hiếu học, tôn sư trọng đạo của người Việt trên miền đất phương Nam. Và hôm nay, những trang di sản ấy đang mở ra trước ống kính của người trẻ, để câu chuyện hơn ba trăm năm được kể tiếp bằng ánh sáng và cảm xúc của một thế hệ mới

Hơn một thế kỷ trước, mỗi sớm mai, người dân Biên Hòa thức giấc trong tiếng kèn đồng vọng ra từ tòa thành bên sông. Tiếng kèn ấy đã tắt từ lâu. Điều còn lại là một cái tên dân gian Thành Kèn cùng những đoạn tường đá ong đỏ sẫm giữa lòng phố thị – nơi vẻ đẹp kiến trúc và ký ức thăng trầm của vùng đất đan vào nhau đang chờ được kể lại bằng ánh sáng và khung hình của người trẻ.

Có những nơi chúng ta tìm đến không chỉ để tham quan, chụp một bức ảnh đẹp hay lưu giữ một kỷ niệm. Mà còn để lắng nghe những câu chuyện đã đi qua hàng trăm năm lịch sử, để hiểu hơn về vùng đất mình đang sống và cảm nhận những giá trị văn hóa vẫn đang hiện diện giữa nhịp sống hiện đại.

Bên công viên Nguyễn Văn Trị, mặt đình nhìn thẳng ra sông Đồng Nai, có một ngôi đình mái ngói âm dương rực rỡ tượng gốm. Đó là đình Tân Lân, nơi người dân Biên Hòa hơn trăm năm qua vẫn thắp hương tưởng nhớ Trần Thượng Xuyên, người đã góp công biến vùng đất hoang thành thương cảng sầm uất. Ngôi đình là câu chuyện về sự gặp gỡ: giữa người Việt và người Hoa, giữa người đi mở đất và dòng sông đã nuôi lớn họ.

Giữa hai nhánh sông Đồng Nai, nơi chân cầu Ghềnh in bóng xuống mặt nước, có một ngôi chùa mà người Biên Hòa gọi bằng ba cái tên: Đại Giác cổ tự, chùa Tượng và chùa Phật Lớn. Mỗi cái tên là một lớp chuyện kể: có nhà sư đi mở đất, có nàng công chúa lánh nạn, có cả những chú voi dậm nền. Hơn ba thế kỷ qua, ngôi chùa vẫn đứng đó bên dòng sông, chờ người trẻ đến lắng nghe và kể tiếp bằng ống kính.

Gần trăm bậc đá phủ rêu dẫn lên lưng chừng núi Bình Điện. Hai bên là cây cổ thụ, rễ bám vào đá, lá rơi đầy bậc thềm. Đến cuối con dốc, sau tán bồ đề lớn, chùa Bửu Phong hiện ra với bức tường vôi trắng và mặt tiền rực rỡ mảnh sành sứ. Ít nơi nào ở Biên Hòa mà thiên nhiên, đá núi và tín ngưỡng hòa vào nhau trọn vẹn như ở ngôi cổ tự này.

Người Biên Hòa có nhiều cách gọi cùng một tòa thành: Thành Cựu, Thành Biên Hòa, Thành Xăng Đá, Thành Kèn. Mỗi cái tên ra đời trong một thời điểm khác nhau, mang dấu vết của một triều đại, một cuộc chiến, một âm thanh. Đi qua từng cái tên là đi qua hơn hai thế kỷ của tòa thành đá ong duy nhất còn sót lại ở Nam Bộ.